ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

372

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

3 - خداوند تعالى با بيان اين داستان دشمنى سختى كه ميان فرزندان آدم وإبليس است تذكّر مىدهد واين تنبيهي بزرگ بر وجوب پرهيز از گناه مىباشد . طريق دوّم - بعضي ديگر از دانشمندان داستان آدم وحوّا را تأويل كرده وپيش از تأويل براي فهم معناى تأويلى مقدّماتى را به شرح زير آورده‌اند : مقدّمهء اوّل - در بارهء اجزاى تركيبي وجود خارجي انسان وچگونگى آن است . در اين مورد گفته‌اند عناصر چهارگانه ، أجسام بسيطى هستند كه اجزاى اوّليّهء بدن انسان را تشكيل مىدهند . دو عنصر از اين چهار عنصر سبك وزن ولطيف‌اند كه عبارتند از آتش وهوا . ودو عنصر سنگين وزن‌اند كه عبارتند از زمين وآب . گفته‌اند جايگاه طبيعي زمين ميان سبكى وسنگينى است وطبيعت آن سرد است وخشك ووجود آن در ثبات وحفظ شكل وهيأت موجودات مفيد است . خصلت طبيعي آب اين است كه زمين را در بر مىگيرد ووزن آن نسبى است . طبيعت آن سرد ومرطوب است . وجود آب در جهان براي سهولت شكل‌گيرى أشياء است . مانند اين كه أشياء به وسيلهء آب به آسانى آمادگى پذيرفتن شكل ونقوش وحالت تعادل را پيدا مىكنند . زيرا همچنان كه آب موجب مىشود كه هيأت تشكيل شده به آسانى از بين برود ، سبب مىشود كه جسم به آسانى هيأت وشكل را قبول كند ، چنان كه جسم خشك وتر با يكديگر در آميزند ، جسم خشك از عنصر مرطوب كشش وشكل يافتن را مىپذيرد وجسم مرطوب از جسم خشك ، تعديل يافته وبقا واستقامت را مىيابد . بنا بر اين جسم خشك با رطوبت از شكسته وپراكنده شدن محفوظ مىماند وجسم مرطوب بوسيلة جسم خشك از سيلان وحركت باز مىماند . جايگاه طبيعي هوا بالاتر از آب وپايين‌تر از آتش است وسبك بودنش امرى نسبى است وطبيعت آن گرم ومرطوب است . فايدهء وجودي هوا در مخلوقات اين است كه أجسام را مشبك كرده ، رقيق مىسازد .